Compromís en colaboración de Chunta Aragonesista, ha vuelto a dar un paso más en su reivindicación de un Senado que reconozca la diversidad lingüística del Estado Español más allá de las cuatro lenguas oficiales que se suelen utilizar en los textos escritos o algunas intervenciones en los plenos.
El portavoz de Compromís en el Senado, Carles Mulet, ya protagonizó en el pasado año, la primera intervención simbólica en lengua leonesa (que a pesar de ser reconocida por el estatuto de autonomía de Castilla y León, no recibe prácticamente ningún apoyo institucional significativo). Ahora, con la ayuda de la CHA y en especial de Miguel Martínez Tomey, Responsable d’Afers Europeyos de CHA, Compromís ha registrado una moción al Pleno, en aragonés.
Esta moción, que ya ha sido repartida entre todos los senadores y senadoras, está escrita en valenciano, castellano y aragonés, de acuerdo al reglamento del Senado que permite usar las lenguas cooficiales en escritos siempre que vayan acompañadas de la versión en castellano, y se debatirá en el pleno del próximo 21 de noviembre”
Según Mulet “el Senado, como cámara de representación de todos los territorios del Estado debería ser la primera instituciones encargada en promover y potenciar la diversidad cultural y por tanto lingüística, y desgraciadamente vemos como representantes de estos territorios con lenguas minorizadas no han hecho absolutamente nada por su normalización, y de la misma manera que se puede hablar o escribir en valenciano, el uso del aragonés o leonés, entre otras lenguas, debería estar normalizado”
Para Compromís “apostar por la diversidad cultural y lingüística de otros territorios, sirve también para defender otro modelo de Estado, que respete a todas y cada una de las particularidades, que no se esfuerce en homogeneizar lo que es diverso, y que se entienda esa realidad como una riqueza a potenciar”
Texto en aragonés
Á RA MESA DE O SENATO
O Grupo Parlamentario Mixto, á iniziativa de os senadors Carles Mulet y Jordi Navarrete, á ro emparo de o estatuezito en o Reglemento de o Senato, presenta ta o suyo debate en o Plenero a siguién PROPOSIZIÓN ta afavorexer o consumo de naranchas, mandarinas y o resto de zitricos d’orichen español en instituzions dependiens de l’almenistrazión publica y endizcar o consumo ziudadano.
Os campos de narancheras son o paisache predominán en tierras valenzianas, pero tamién ye pro presén iste cautivo en atras zonas produtoras como Tarragona, Murzia u Andaluzía. O cautivo d’iste zitrico ya tradizional en o nuestro territorio y ha sustentato a economía de mils de presonas por muito tiempo. Manimenos, con o aumento de as importazions de naranchas de terzers países, (en espezial de Sudafrica), a rendabilidat d’o cautivo s’ha viesto minguata.
A campaña de naranchas de Valenzia, a mayor zona produtora de o Estato, empezipia arredol de o 15 d’otubre mientres que a calendata limite ta ras importazions dende Sudafrica s’ha ixamplato á o 30 de noviembre, de traza que naranchas valenzianas y sudafricanas compiten en o mesmo mercato. A esferenzia de pre, frescor y calidat ye más que notable, sin dembargo amas se troban en os mesmos puestos, fruiterías, zentros comerzials, o que s’agrava con a capazidat de as cambras frigorificas de prolargar a vida de o produto en o mercato. A zaguera campaña encara yera posible alquirir naranchas en os supermercatos prozedens d’iste continén en o mes de chinero, o que amuestra que o sistema s’esboldrega y dixa esprotechita ra narancha local fren á atra, forana, produzita con estandars y normativa distinta.
Ista situazión anomala y no deseyata se da por o alcuerdo d’Asoziazión Economica entre a Unión Europeya y os Estatos de l’AAE de a SADCC, y basicamén en o que se reclama á ras relazions comerzials con Sudafrica y atros países d’ixa aria, aprebato por o Parlamento Europeyo o pasato día 14 de setiembre, tiene consecuenzias nefastas ta ro produto estatal: mils de cullitas de a variedat navelina y as mandarinas tempranas se son malmetendo porque no pueden competir con o produto estranchero. Á tot cal adibir o periglo de plagas en os campos, como a maca negra de os zitricos, cancrosis, o citrus greening u a xylella fastidiosa, que agrava encara más a situazión de os cautivos. Antimás muita de a produzión d’istos países de a SADC ye estata tratata con produtos que uei no son premititos en a UE.
O problema s’irá agravando con o tiempo pues o alcuerdo reculle que en menos de 10 años los aranzels s’irán eliminando, metendo en grieu periglo parti de o campo destinato á o cautivo d’iste zitrico.
Antimás, o 27 d’otubre de 2017, o Senato aprebó o CETA que premitirá que Canadá comerzialize as suyas naranchas, siga cual siga a suya prozedenzia, con a marca “Valencia Orange”, relazionando iste produto con a elevata calidat asoziata á ra narancha valenziana, ya que ixa mesma denominazión ye a que rechistroron (ta fer servir en Europa) dende ra Endicazión Cheografica Protechita (ECP) Cítricos Valencianos.
As instituzions españolas, subordinatas á os mandatos de l’Unión Europeya, han desprotechito iste produto y parixen no aber medito as consecuenzias economicas de a firma d’istos alcuerdos.
Endizcar o consumo de naranchas, mandarinas y o resto de zitricos d’orichen español, antimás de suposar una indizión economica en o seutor y en toz os qu d’ellos penden, ye una clara apuesta por l’alimentazión saludable, por os tantas vegatas revendicatos benefizios de a dieta mediterránia; os zitricos son una inagotable fuen de vitaminas, una alternativa clara ta luitar contra l’obesidat infantil y a mala nutrizión. Consumir zitricos ye apostar por a salut.
Ye por ixo que a Mesa de o Senato insta á o Gubierno á:
- Empentar a creyazión d’un distintivo de os zitricos d’orichen español ta que o consumidor pueda identificar direutamén o produto autotono y as suyas aventaxas (como espleita en l’autualidat o platano canario).
- Endizcar o consumo de narancha y mandarinas y resto de zitricos d’orichen español drento d’as nuestras uegas, como refirme á iste cautivo y os suyos produtors, en reconoxendo ros benefizioos de o consumo d’ista fruita como parti d’una alimentazión saludable. Ta ixa fin colaborará con gubiernos autonomicos y o seutor produtor, ta levar á cabo campañas de fomento de o suyo consumo, en espezial entre os más chovens.
- Promover o suyo consumo por parti de as instituzions estatals, autonomicas y locals en os restorans y cafeterías d’edifizios publicos, colechios, autos ofizials, ezetra.
- Instar á ras autoridaz europeyas y estatals á que endurezcan os controls sanitarios en as uegas ta privar a dentrata de vectors, achens nozibles y problemas sanitarios y que la plegata de países terzers no afeute á ra produzión local.
Palazio de o Senato, 7 de noviembre de 2017



