Quan me proposoron d’escribir un articlo pensé de trigar un tema que me resultase familiar, y qué puede estar más familiar que o treballo que foi un día a l’arreu de l’atro. Con un tema tecnico m’arrisgo a que a persona que ye leyendo faya fuineta en as primeras ringleras d’a lectura, pero soi segura que puede aportar datos interesants y dar rispuesta a preguntas como ¿Qué fa un treballador/a social? ¿en qué consiste a discapacidat intelectual? ¿qué opcions tienen as personas con discapacidat quan plegan en a vida adulta? etc.
A discapacidat intelectual que mas d’antes se deciba “retraso mental”, se gosa entender dende dos plantiamientos, por un costau se tien en cuenta a media d’o coeficient intelectual, en iste caso inferior de 70 u menos; y por atro costau lo marcan os criterios de competencia social, ye decir si a persona tien limitacions significativas en o funcionamiento intelectual (eix: aprender, fer memoria, meter ficancia) y en a conducta adaptativa (eix: vestir-se, ir t’o escusau, comunicar-se adecuadament, apatrusquiar-se con os diners). Pa estar considerada discapacidat intelectual ha d’apareixer siempre antis d’os 18 anyos d’edat. Belún d’os sindromes que pueden ir u van acompanyaus de retraso mental son o Sindrome de Klinefelter (lo sufrió Carlos II d’España), Sindrome de X bronce, Sindrome de Williams, Sindrome de Prader-Willi, Distrofia miotonica de Steinert, Sindrome d’Asperger y Sindrome de Down.
O mío puesto de treballo ye un Centro Ocupacional (entadebant CO) y un Centro Especial d’Emplego (entadebán CEE), án se pide como requisito imprescindible que as personas usuarias (CO) u treballadoras (CEE) tiengan reconoixida una discapacidat intelectual. Os dos recursos son pensaus pa personas mayors d’edat, mas que mas con un retraso mental en grau lixero u moderau, y que puedan apatrusquiar-se en as actividatz basicas d’a vida de cada día pa poder apanyar-se de traza autonoma en o centro.
Un CO ye un servicio que ufre programas d’actividat ocupacional (eix: enquadernación, montache de piezas) y de desembolique personal y social (atención por parti de psicolochía, terapia ocupacional y treballo social) a aquellas personas con discapacidat que no pueden integrar-se en una actividat laboral de mercau, ya siga Centro Especial de Empleo u interpresa ordinaria. Manimenos un CEE ye una interpresa que afirma personas con discapacidat pa fer un treballo productivo y remunerau, adecuau a las suyas caracteristicas personals y que favoreix a suya integración laboral en o mercau ordinario de treballo.
Pa acceder a ista mena de recursos o contacto inicial s’estableix con a figura profesional de Treballo Social, qui informa d’as caracteristicas d’o recurso, os requisitos d’acceso y a decumentación que fa falta pa fer a solicitut de plaza.
Malas que a persona s’ha incorporau s’interviene a nibel individual y familiar (lo que se conoix tradicionalment como actuación de casos) en relación a demandas personals, familiars, de recursos y necesidatz detectadas; y en función d’o suyo momento vital ya que istas personas son en o recurso dica os 65 anyos y as suyas necesidatz van cambiando.
Os casos s’abordan dende una envista integral y se treballa en coordinación contina con l’equipo, formau por profesionals de terapia ocupacional, treballo social y psicolochía, y con o rete de recursos publicos y privaus: Sanidat, chudicial, emplego, servicios socials, etc.
Pa entender cómo actúa un u una profesional d’o treballo social lo millor será emplegar eixemplos de bella intervención que se fa un día sin atro.
Como se tracta de personas adultas ye bien a ormino que se fa de mirar un aloix alternativo –loguero social d’o Concello, Piso tutelau pa personas con discapacidat- porque os pais son personas grans, han falleciu u as propias personas deseyan un proyecto de vida independient; si deseyan continar en a casa propia se les puede dar apoyos a traviés d’o servicio d’atención a domicilio u de programas d’autonomía d’asociacions.
As personas con discapacidat, como tienen limitau l’acceso ta un treballo, gosan tener uns ingresos economicos baixos. Dende treballo social s’ufre información, asesoramiento y tramitación de todas aquellas aduyas a las que puedan tener dreito, como podrían estar a pensión no contributiva d’invalidez, a pensión d’orfandat u l’ingreso aragonés d’inserción, entre atras. Tamién, pa aquellas personas que son treballaderas, igualment se les asesora y aduya en a tramitación d’a Incapacidat Permanent en grau total, absoluta u gran invalidez, y en a suya retreta, que pueden veyer reducida a suya edat de chubilación a partir d’o 45% de discapacidat.
Pa rematar deseyaría meter un zaguer eixemplo. A nibel chudicial, en as personas con discapacidat como con atros colectivos, se puede promover a modificación d’a capacidat d’obrar, lo que s’entiende como incapacitación. En iste caso, a figura de treballo social puede informar a la familia pa que prencipie o procedimiento u estar ella mesma qui lo promueva debant de situacions de risgo y vulnerabilidat, pa ixo s’habrá de presentar una demanda debant d’o Chuzgau, fer informes y presentar decumentación. Malas que se resuelve a incapacidat a persona pasará a estar tutelada bien por una persona física u por una entidat.
En tant breu espacio nomás pueden dar-se-ie unos ixopazos d’o que ye a practica profesional en un sector tant diverso como ye a discapacidad intelectual, pero aspero que s’haiga puesto saber l’augua clara de beluna d’as dubdas plantiadas en l’empecipio y que a o lector y lectora le meta a pulz en a orella sobre istos temas.
Por Carmen Herguido Traid (treballadora social y antrologa social y cultural).



