Chaime Capablo (Laluenga). Fa trenta anyos que un biologo y agricultor chaponés, Masabonu Fukuoka, prencipió a treballar as suyas tierras d’una traza diferent d’a resta d’agricultors d’a zona. Fruito d’as suyas investigacions escribió o libro A revolución d’una palleta (lo podetz leyer en Internet), que establió os alazetz d’una nueva visión d’o campo y de l’agricultura. Tractaba d’aplicar conceptos de disenyo, de dinamica d’ecosistemas, control de plagas, chestión de l’augua y tierras, etc. ta conseguir os mesmos resultaus de producción con menos treballo y menos costos. A filosofia yera clara: deixar o monocultivo y creyar ecosistemas autosificients y estables.
Dende alavez, se’n ha feito más investigacions y treballos de campo por veyer si o modelo de Fukuoka yera no només adequau sino exportable a más climas dellá d’as islas chaponesas, y dingolongín-dingolondiando ya s’ha espardiu por tot, dende os climas deserticos israelitas dica os mas humedos y exuberants. Asinas, por exemplo, ya n’i hai prous experiencias consolidadas en Catalunya y Aragón, en concreto, en Teruel.
¿Quals son as claus d’a permacultura, a cultura/cautivo permanente? Basicament, recreyar o ecosistema más complexo posible en cada zona pero fendo-lo comestible y habitable. Disenyando elementos agricolas y también humans, optimizando os procesos y recursos y cavidando enerchía. Asinas, a permacultura propone 1) no labrar os campos; 2) no fer servir abonos ni fertilizants; 3) no eliminar as malas hierbas; 4) no fer servir pesticidas; 5) no fer podas y 6) cambiar o sistema de siembra.
Iste sistema planteya puntos en a suya favor pero tamién en contra.
Ambientalment, ye más sostenible, optimiza fayenas, millora as condicions de treballo, y tiene una buena base scientifica; pero tamién i hai criticas: trenca completament o sistema agrario actual y a suya aplicación cheneral ye considerada imposible.
ALACEZ ETICOS D’A PERMACULTURA
1. Cudiau d’a Tierra: O «Cudiau d’a tierra» furrula chunto con o «Prencipio de Parar Cuenta» u o regle cheneral «Fer servir o que calga». O Prencipio de «Parar Cuenta» diz que todas as actividatz están ecoferrederas a menos que se contrimuestre d’atra traza. O regle de «Fer servir o que cal», proposa deixar zancero cualsiquier sistema natural, dica que, por fambrosa necesidatz, mos veigamos afogaus a fer-lo servir.
2. Cudiau d’a Chent: S’agradeix l’aduya dentre a chent y as comunidatz. As claus primerizas de birolla, sayos, educación, treballo y pacha dentre ras presonas. O cudiau d’a chent ye muito importatn, ya que anque sigan una chicota parti d’os sistemas totals de vida, nusatros femos un estrapaluzio grand en els. Si podemos satisfacer d’una traza plana os nuestros menisters primerizos, no cal far accions esforigaderas de grand ran en contras d’a tierra.
3. Donnar equitativament os recursos: Mos capuzamos en o reparto de tiempo, diners y enerchía sobrant ta mirar de pllegar a obchetivos més humanos. Dimpués de haber cudiau d’as nuestras necesidatz basicas y disenyau os nuestros sistemas enta lo millor d’unas buenas trazas, podemos ixamplar os neustros eixemplos y enerchías en aduyar a otris t’a lograr ista uellada.
Ta prebar un ampre equitativo dentre as chents y o cosnsumo, bi ha que replecar dos conceptos alacetals. A Cabidat de Carga y a Fuella Ecolochica. O concepto de Cabidat de Carga mos diz que tot ecosistema tien una grandaria con marguins ta acullir cualsiquier mena de planta u animal. Ta esgarrapar en a grandaria d’a Capacidat de Carga d’un ligallo se mide a Fuella ecolochica d’ixa colla: se contrimostran as necesidatz que cal y os desfeitos que bi’n ha que pipar, e isto s’expresa en superficie que ye menister ta ixa actividat.
Trazas ta emplir a etica d’o cudiau d’a tierra en as vidas nuestras:
– Trestallar y treballar a favor d’a sostenibilidat, discurriendo d’as esferents accions en l’esdevenidero.
– Prexinar l’emplego d’a enerchía eficient en güegas chicorronas.
– Viyer solucions en contras d’angulemas.
– Fendo servir tot en o millor ran que siga posible y reciclar os repuis.
– Tornar a rechitar tierras y suleros.
– Emplegando sistemas de baixa enerchía como ro Sol, l’aire, l’augua y sistemas biolochicos. Istos alzan y cheneran enerchía.
– Aduyando a ra chent ta que siga autosuficient y esfendendo a responsabilidat comunitaria.
PRENCIPIOS DE DISENYO D’A PERMACULTURA
1. Trestallo eficient d’a enerchía, per altaria, per puestos y sectors, aón sigan as plantas, os animals y ras estructuras.
2. Muitas funcions: cada elemento natural ha d’estar meso d’a mesma traza que faiga dos u més funcions esferents.
3. Muitos elementos: cada faina ye amparada per esferents elementos.
4. Ciclando enerchía: aturar y forachitar o fluixo de nutrients y enerchías enta difuera d’o sistema y tornar-lo en bella cosa ciclica.
5. Ferramientas biolochicas: fer servir plantas y animals ta fer os treballos que s’amenistan cabidando enerchía.
6. Sistemas intensivos a ran chicot: Ixucar o millor rendimiento d’o menor spacio y con emplego ta cutio.
7. Puesto relativo: ta que bell component d’o disenyo furrule de buena traza, hemos de ficar-lo en o puesto que calga.
8. Maximizar as marguins: o puesto de trovada de dos ecosistemas ye un tercer ecosistema més compleixo que alza y mestura os d’os zaguers.
9. Diversidat: no diz o lumero de cataticos que bi’n ha en bell sistema, d’atra man ye a cantidat de trazas en qu’els treballan. Ye o lumero de filos funcionals dentre elementos.
Ta saber-ne más se pueden veyer en Internet istos dos documentals:
El escarabajo verde: Permacultura ¿Perma… qué?


