Chesús Moliner
Per toz ye sabiu o menister, cuasi basemia, que a chen tenemos de conoxer-lo tot, de no dexar garra custión sin de a suya respuesta, e amás, dimpués d’o asesinato de Dios á mans de Nietzsche – ya en fa bellas d’añadas- no todas as refetas mos fan onra, as tradizionals respuestas refirmadas en testos relichiosos se han trucau en refetas con un grau de esautitú asaber-lo de aparatero, que á begadas mos xuplidamos, que per as nuestras ensundias imperfeutas, no semos capables de acotraziar ditas respuestas.
Cutianamén, mos preguntamos sobre a balura d’as nuestras bidas e de tot lo que en ellas esnabesa, asinas ye regular en o chenero umano preguntar-se per l’amplaria de as nuestras conoxeduras e aprendizaches.
Fa bellas añadas dezidié aprender aragonés, una luenga que ye baziba en a redolada an soi naxiu, pero que alza prous escais, parolas ampradas ta o lesico popular e feitas serbir per os fabladors sin parar cuenta, de que istas no pertenexen a o lesico castellano.
Me pregunto cual ye a balura que tien l’aprendizache d’ista luenga e me ye a respuesta más embolicada d’o que me prexinaba.
A fin que tien una luenga, ye a comunicazión, per ixo estudiar una parlache mos puede fer onra ta comunicar-mos con atras chens, talmén en a demba de l’aragonés , a suya conoxedura no enamplará nuebas presonas con as que charrar, pues qui sape aragonés, tamién sape castellano, asinas a importanzia d’iste luengache no s’alza aquí.
D’atra man, as fablas son un aina clau d’as culturas, d’ixa traza como estachero d’Aragón, o estudio de l’aragonés me ferba onra t’aprender un alazet más d’a cultura d’o mio arredol. Manimenos, en o mio lugar, en a mia cultura, l’aragonés no ye guaire presén, per ixo refirmo que l’aragonés no ye a mia luenga de teta, ni a de mis pais e tampoco no a d’os mios lolos. En iste sentiu a balura d’estudiar aragonés no amillora a ra balura d’estudiar latín, ye dizir, tien a importanzia d’estudiar un tarabidau d’una cultura d’antis. Pues en a cultura d’o Semontano d’o sieglo XX e XXI, a luenga cutiana ye o castellano, encara que ixo sí, “aragonesizau”.
Án ye allora ra balura d’estudiar iste luengache?, per qué achunto os mios afaños en o estudio d’ista luenga?, per qué soi seguro de que continaré mirando de aprender aragonés dimpués de tan platers argumentos?
Encara que sólo queden que bestichios, fan parti d’a mia cultura, fan parti d’o que soi, más gran u más chicorrón e – prou que sí- que si denguno me albierte d’a grandaria d’ixas micazas, si garra chen me diz que son e d’an brincan ixos resquizios, los tresbatiré de raso, los xuplidaré ta cutio e d’ixa traza creabaré unos estrinques de tradizión oral que se remontan muito entazaga en o tiempo e que son parti de yo.
Ta rematar, estudio aragonés y estudiaré, ta que igual como uei yo me soi preguntando a balura que tien ta yo, 50 añadas t’abán, beluno pueda fer-se a mesma pregunta e a ra fin saper, que ista chiqueta parti de nusatros continará e que nusatros, els que estudiamos aragonés uei, hemos feito tot o que ye en as nuestras mans, ta que chenerazions d’o esdebenidero alzen, como yo he mirau de fer, tot o erenzio gramatical que a yo me ha estau amprau.



